Yoshlik kategoriyasining ayrim frazeologik birliklar orqali lisoniy voqelanishi
Аннотация
В статье анализируется языковая репрезентация таких категорий детской психики, как возраст, незрелость, неопытность и несовершеннолетие, посредством отдельных фразеологических единиц в узбекских художественных текстах. В качестве материала исследования отобраны фразеологические единицы, употребляемые в художественных произведениях, такие как suyagi qotmagan («ещё не окрепший физически»), ona suti og‘zidan ketmagan («ещё молоко матери с губ не сошло»), mo‘ychinak tishlamagan («ещё не достигший определённого возраста»), esini tanimagan («ещё не осознающий себя и окружающий мир»), balog‘atga yetmoq («достичь совершеннолетия»), bo‘yi yetmoq («достичь зрелого возраста»), er etmoq («выдать замуж / стать взрослой женщиной»), oqi oq, qizili qizil bo‘lib yetilmoq («созреть, достигнув полной зрелости»), oq-qorani ajratmoq («научиться различать добро и зло») и др. Наряду с их номинативным значением раскрываются возможности данных единиц в формировании концептуальных представлений о ребёнке. В результате анализа установлено, что фразеологические единицы не ограничиваются выражением биологического возраста ребёнка, но также аккумулируют семантические признаки, связанные с его жизненным опытом, социальной зрелостью, мировоззрением и психическим состоянием.Ключевые слова
детская психика фразеологическая единица категория возраста незрелость неопытность несовершеннолетие художественный текст лингвокогнитивный анализ
Аннотация · English
This article analyzes the linguistic expression of such categories of the child’s psyche as youth, immaturity, inexperience, and minor status through certain phraseological units in Uzbek literary texts. The research material includes the phraseological units suyagi qotmagan (“not yet physically mature”), ona suti og‘zidan ketmagan (“still very young”), mo‘ychinak tishlamagan (“not yet having reached maturity”), esini tanimagan (“not yet self-aware”), balog‘atga yetmoq (“to reach puberty”), bo‘yi yetmoq (“to reach physical maturity”), er etmoq (“to become a mature man”), oqi oq, qizili qizil bo‘lib yetilmoq (“to reach full maturity”), and oq-qorani ajratmoq (“to distinguish right from wrong”), as used in literary works. Alongside their nominative meanings, the article reveals the potential of these units to shape conceptual representations of the child. The analysis demonstrates that phraseological units are not limited to expressing the biological age of a child; they also encapsulate semantic features related to the child’s life experience, social maturity, worldview, and psychological state.
child’s psychephraseological unitage categoryimmaturityinexperienceminor statusliterary textcognitive-linguistic analysis
Аннотация · O‘zbekcha
Mazkur maqolada o‘zbek badiiy matnlarida bola ruhiyatidagi yoshlik, g‘o‘rlik, tajribasizlik va voyaga yetmaganlik kabi kategoriyalarining ayrim frazeologik birliklar vositasida lisoniy ifodalanishi tahlil qilgan. Tadqiqot materiali sifatida badiiy asarlarda qo‘llangan “suyagi qotmagan”, “ona suti og‘zidan ketmagan”, “mo‘ychinak tishlamagan”, “esini tanimagan”, “balog‘atga yetmoq”, “bo‘yi yetmoq”, “er etmoq”, “oqi oq, qizili qizil bo‘lib yetilmoq”, “oq-qorani ajratmoq” kabi birliklar olingan. Ushbu birliklarning nominativ ma’nosi bilan bir qatorda, bola haqidagi konseptual tasavvurlarni shakllantirishdagi imkoniyatlari ochib berilgan. Tahlil natijasida frazeologik birliklar bolaning biologik yoshini ifodalash bilangina cheklanmay, uning hayotiy tajribasi, ijtimoiy yetukligi, dunyoqarashi va ruhiy holatiga oid semantik belgilarni ham mujassamlashtirishi ko‘rsatilgan.
bola ruhiyatifrazeologik birlikyosh kategoriyasig‘o‘rliktajribasizlikvoyaga yetmaganlikbadiiy matnlingvokognitiv tahlil
Библиографические ссылки
- Doliyeva L. Emotsional aspektda ruhiyatni tasvirlovchi frazeologizmlarning lingvopsixologik tavsifi: Filol. fan. bo‘y. fal. dok. diss. avtoref... – Samarqand, 2024. – 160 b
- Kaxarova M. Ingliz va o‘zbek bolalar nasrida o‘smirlar tasviri: Filol. fan. bo‘y. fal. dok. diss. avtoref.... – Buxoro, 2023. – 150 b
- Raximova G. Badiiy tarjimada bolalar va o‘smirlar ruhiyatining qayta yaratilishi (Fransuzcha-o‘zbekcha va o‘zbekcha-fransuzcha tarjimalar misolida): Filol. fan. bo‘y. fal. dok. diss. avtoref... – Tashkent, 2021. – 152 b
- Mengliyev B., Xoliyorov O‘. Ona tili. – Toshkent, 2009
- Rahmatullayev Sh. O‘zbek tilining izohli frazeologik lug‘ati. – Toshkent: O‘qituvchi, 1978
- O‘zbek tilining izohli lug‘ati. 6 jildlik. 3-jild. – Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2022
- Hoshimov O‘. Nur borki, soya bor. – Toshkent: Nurli dunyo, 2024
- Said Ahmad. Qadrdon dalalar. – Toshkent: O‘zdavnashr, 1949
- Said Ahmad. Saylanma. 3 jildlik. 1-jild: Qissalar. Hajvlar. Miniatyuralar. – Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi adabiyot va san’at nashriyoti, 1980