Filologiya va pedagogika Submit an article

Ma’danlar timsolining tasavvufiy ramzlar tizimidagi o‘rni

Affiliation
Qarshi xalqaro universiteti
Filologiya va pedagogika — 17 (36), 2026

Abstract

The article examines the literary-irfanic and Sufi semantics of the image of la’l within the system of mineral symbols represented in Alisher Navoi’s poetic collection Khazā’in al-Ma‘ānī. Drawing on poetic examples, the study elucidates the semantic layers of the symbol associated with the lips, the word, the Divine Breath, spiritual knowledge, divine grace, love, life-giving power, and the Sufi concepts of fanā and baqā. It also analyzes the semantic interrelations of la’l with the images of wine, the cupbearer, the Water of Life, Jesus Christ, blood, fire, and precious stones, thereby demonstrating its transformation from a material-aesthetic image into a multilayered mystical and irfanic symbol. Statistical and semantic analyses conducted across the individual divans of Khazā’in al-Ma‘ānī and various poetic genres substantiate the conclusion that la‘l constitutes one of the most consistent, productive, and central symbols in Navoi’s poetic thought.

Keywords

Navoi la’l Sufism symbol knowledge word irfan

Abstract · Русский
В статье исследуется художественно-ирфаническая и суфийская семантика образа рубина в системе минеральных символов, представленных в диванном своде Алишера Навои «Сокровищница мыслей». На основе поэтических примеров раскрываются смысловые пласты данного образа, связанные с устами, словом, Божественным дыханием, познанием, Божественной благодатью, любовью, животворящей силой, а также категориями бренности и вечности. Анализируются семантические связи образа рубина с мотивами вина, виночерпия, воды жизни, Иисуса Христа, крови, огня и драгоценных камней; прослеживается процесс превращения его из материально-эстетического образа в многослойный мистико-ирфанический символ. Статистический и семантический анализ, проведённый на материале диванов «Сокровищница мыслей» и различных поэтических жанров, позволяет определить образ рубина как один из устойчивых, продуктивных и центральных символов поэтического мышления Навои.

Навоирубинсуфизмсимволпознаниесловоирфан

Abstract · O‘zbekcha
Maqolada Navoiyning “Xazoyinu-l-maoniy” kulliyotida qo‘llangan ma’dan timsollari tizimida la’l obrazining badiiy-irfoniy va tasavvufiy semantikasi tadqiq etilgan. La’l timsolining lab, kalom, rahmoniy nafas, ma’rifat, ilohiy fayz, ishq, jonbaxshlik, fano va baqo tushunchalari bilan bog‘liq ma’no qatlamlari poetik misollar asosida yoritilgan. Shuningdek, timsolning may, soqiy, obi hayot, Iso Masih, qon, olov va javohir obrazlari bilan semantik aloqalari tahlil qilinib, uning moddiy-estetik belgidan ko‘p qatlamli irfoniy ramzga aylanish jarayoni ko‘rsatilgan. “Xazoyinu-l-maoniy” devonlari va turli she’riy janrlar kesimida olib borilgan statistik hamda semantik tahlillar la’l timsolining Navoiy poetik tafakkurida barqaror, sermahsul va markaziy ramzlardan biri ekanini asoslashga xizmat qilgan.

Navoiyla’ltasavvuframzma’rifatkalomirfon


References

  1. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar: To‘la asarlar to‘plami. O‘n jildlik. 1-jild. – Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi NMIU, 2012
  2. Alisher Navoiy. Navodir ush-shabob: To‘la asarlar to‘plami. O‘n jildlik. 2-jild. – Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi NMIU, 2012
  3. Alisher Navoiy. Badoye’ ul-vasat: To‘la asarlar to‘plami. O‘n jildlik. 3-jild. – Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi NMIU, 2012
  4. Avaznazarov O. Mumtoz adabiyot namunalari uchun tasavvuf lug‘ati. – Toshkent: Tavfiqnashr, 2025
  5. El-Bîrûnî E.M.A. Kıymetli Taşlar ve Metaller Kitabı (Kitâbu’l-Cemâhir fî Ma‘rifeti’l-Cevâhir). – Ankara: Türk Tarih Kurumu, 2023