Filologiya va pedagogika Submit an article

O‘zbek manbashunosligi va matnshunosligining dolzarb masalalari

Affiliation
Mustaqil, filolologiya fanlari nomzodi
Filologiya va pedagogika — 17 (36), 2026

Abstract

Just as the period of centralized Timurid statehood was an exceptionally fruitful era in the creation of the Uzbek people’s manuscript heritage, the subsequent 16th to 19th centuries – often labeled as a “period of stagnation” – proved to be equally productive. As we examine the cultural and literary discourse of the Emirate of Bukhara in the late 18th and early 19th centuries – primarily through the study of manuscript copies of “Mujrim-Obid’s Diwan” alongside the works of other poets—it becomes evident that there is a critical need to synthesize accumulated experiences regarding text transcription and transliteration (tabdil) in Uzbek textual scholarship. We believe that our practical findings derived from working with the manuscript copies of “Mujrim-Obid’s Diwan” will serve as a foundational basis for future textual studies.

Keywords

manuscripts heritage the late 18th and early 19th centuries Mujrim-Obid Diwan

Abstract · Русский
Насколько период централизованной тимуридской государственности был продуктивным этапом в создании рукописного наследия узбекского народа, настолько же плодотворными оказались и последующие XVI–XIX века, традиционно именуемые «периодом застоя». Исследуя культурно-литературные воззрения Бухарского эмирата конца XVIII – начала XIX века преимущественно на основе изучения списков дивана Муджрима-Обида и творчества других поэтов, мы пришли к выводу о необходимости обобщения имеющегося опыта в вопросах транскрибирования и текстологической адаптации (табдил) в узбекском текстоведении. Полагаем, что наш практический опыт, полученный в ходе работы над рукописными списками дивана МуджримаОбида, послужит основой для будущих текстологических исследований.

рукописьнаследиеконец XVIII – начало XIX ввМуджрим-Обиддиван

Abstract · O‘zbekcha
O‘zbek xalqi qo‘lyozma merosining yaratilishida markazlashgan temuriylar davlatchiligi qanchalar sermahsul davr bo‘lgan bo‘lsa, keyinchalik – “turg‘unlik davri” deb nom olgan XVI–XIX asrlar ham shu qadar hosildor davr bo‘ldi. XVIII asr oxirlari – XIX asr boshlarida Buxoro amirligidagi madaniy-adabiy qarashlarni, asosan “Mujrim-Obid devoni” nusxalarining va boshqa shoirlar ijodini kengroq o‘rganish orqali tadqiq etarkanmiz, o‘zbek matnshunosligida tabdil masalasida ko‘pgina tajribalar umumlashtirilishi zarurligiga ehtiyoj borligi sezildi. “Mujrim-Obid devoni” qo‘lyozma nusxalari ustida olib borgan ishlarimiz, amaliy tajribalar kelajakdagi matniy tadqiqot ishlariga zamin bo‘ladi deb o‘ylaymiz.

qo‘lyozmamerosXVIII asr oxiri – XIX asr boshiMujrim-Obiddevon


References

  1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 16-apreldagi PQ-4680-son “Sharqshunoslik sohasida kadrlar tayyorlash tizimini tubdan takomillashtirish va ilmiy salohiyatni oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi Qarori. https://lex.uz/uz/docs/-4791086
  2. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 6-sentabrdagi 498-son «Qadimiy yozma manbalar davlat reyestri to‘g‘risidagi nizomni tasdiqlash haqida»gi Qarori // Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi. https://lex.uz/uz/docs/-6184034
  3. Бертельс Е.Э. Навои и Джами. М.: Наука, 1965.; Бертельс Е.Э. Навои. М.; Л.: Издательство АН СССР, 1948
  4. Бартольд В.В. Мир Али-шир и политическая жизнь. М.: Издательство восточной литературы, 1964
  5. Семенов А.А. Описание персидских, арабских и турецких рукописей. Т.: Издательство Среднеазиатского государственного университета, 1935
  6. Maqsudov B. “Navodir un-nihoya”ning yangi topilgan qo‘lyozma nusxasi // O‘zbek tili va adabiyoti, 2016, №6. – B. 49–52
  7. Лихачев Д.С. Текстология. М.: Наука, 1980
  8. Birnbaum E. Ottoman Turkish and Chaghatay literature: An Early 16th Century Manuscript of Nava’is Divan in Ottoman Orthography // Central Asiatic Journal, 1976. Vol. 20 (3). – P. 157–190
  9. Qayumov A. Qo‘qon adabiy muhiti. – Toshkent: Fan, 1960
  10. Hoziq. Devon. – Toshkent: Fan, 1961
  11. Maxmur. Devon. – Toshkent: Fan, 1964
  12. Pahlavonquli Ravnaq. She’rlar. – Samarqand: SamDU nashri, 1958
  13. Amiriy. Devon. – Toshkent: Fan, 1960
  14. Avaz. Devon. – Toshkent: Fan, 1958
  15. Turdi. She’rlar. – Toshkent: Fan, 1971
  16. Mualliflar jamoasi. O‘zbek adabiyoti tarixi. 5 jildlik. 4-jild. – Toshkent: Fan, 1978
  17. Shukuriy. Devon. – Toshkent: Akademnashr, 2020