Filologiya va pedagogika Maqola yuborish

Xalq kitoblarida mavzu rang-barangligi va badiiy g‘oyaning ifodalanishi

Tashkilot
Qarshi Davlat Universiteti image/svg+xml
Filologiya va pedagogika — 17 (36), 2026

Annotatsiya

Maqolada o‘zbek xalq kitoblarining mavzu doirasi, ularning folklor va yozma adabiyot oralig‘ida shakllangan o‘ziga xos tabiati hamda badiiy g‘oyani ifodalash tamoyillari tahlil qilinadi. Xalq kitoblarida muhabbat va sadoqat, adolat va zulm, safar va sarguzasht, insoniy kamolot, mardlik, vafodorlik, yaxshilik bilan yomonlik o‘rtasidagi kurash kabi mavzularning yetakchi o‘rin tutishi ko‘rsatib beriladi. “Tohir va Zuhra”, “Oshiq G‘arib va Shohsanam”, “Sanobar”, “Yusufbek va Ahmadbek” singari asarlar misolida an’anaviy sujetning xalq estetik qarashlari bilan qayta ishlanishi yoritiladi. Shuningdek, xalq kitoblarida nasr va nazmning qorishiq holda kelishi, romantik va fantastik motivlarning hayotiy mazmun bilan uyg‘unlashishi badiiy g‘oyaning ta’sirchanligini oshirishi asoslanadi. Tadqiqot xalq kitoblarining faqat ommabop o‘qish namunasi emas, balki xalqning axloqiy, estetik va ijtimoiy ideallarini avloddan avlodga yetkazgan muhim badiiy hodisa ekanini ko‘rsatadi.

Kalit so'zlar

xalq kitoblari folklor yozma adabiyot mavzu badiiy g‘oya ishqiy-romantik sujet qissaxonlik variant poetika xalq estetikasi

Annotatsiya · English
The article examines the thematic diversity of Uzbek folk books, their distinctive position between oral folklore and written literature, and the ways in which artistic ideas are expressed. Particular attention is given to the themes of love and loyalty, justice and oppression, journey and adventure, moral perfection, courage, and the conflict between good and evil. Works such as “Tahir and Zuhra”, “Ashiq Gharib and Shahsanam”, “Sanobar”, and “Yusufbek and Ahmadbek” demonstrate how traditional plots were reinterpreted in accordance with popular aesthetic ideals. The interaction of prose and verse, as well as the combination of romantic, fantastic and everyday elements, increases the emotional and ideological expressiveness of these narratives. The study argues that folk books should be regarded not merely as popular reading materials but as an important literary phenomenon through which the moral, aesthetic and social values of the people were transmitted across generations.

folk booksfolklorewritten literaturethemeartistic idearomantic plotstorytellingvariantspoeticspopular aesthetics

Annotatsiya · Русский
В статье рассматриваются тематическое разнообразие узбекских народных книг, их своеобразное положение между устной и письменной литературой, а также способы выражения художественной идеи. Особое внимание уделяется таким темам, как любовь и верность, справедливость и насилие, путешествие и приключение, нравственное совершенствование, мужество и борьба добра со злом. На материале произведений «Тахир и Зухра», «Ашик-Гариб и Шахсанам», «Санобар», «Юсуфбек и Ахмадбек» анализируется переработка традиционных сюжетов в соответствии с народными эстетическими представлениями. Показывается, что сочетание прозы и стиха, романтических, фантастических и бытовых элементов расширяет художественно-смысловое пространство произведений. Народные книги рассматриваются не только как популярное чтение, но и как форма сохранения нравственных, эстетических и социальных идеалов народа.

народные книгифольклорписьменная литературатемахудожественная идеяромантический сюжетсказительствовариантностьпоэтиканародная эстетика


Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Imomov K., Mirzayev T., Sarimsoqov B., Safarov O. O‘zbek xalq og‘zaki poetik ijodi: darslik. – Toshkent: O‘qituvchi, 1990
  2. Orzibekov R. O‘zbek adabiyoti tarixi. XVII–XIX (I yarmi) asrlar: o‘quv qo‘llanma. – Toshkent: O‘zbekiston Yozuvchilar uyushmasi Adabiyot jamg‘armasi nashriyoti, 2006
  3. Safarov O. O‘zbek xalq og‘zaki ijodi: darslik. – Toshkent: Musiqa, 2010
  4. Jo‘rayev M., Eshonqulov J. Folklorshunoslikka kirish: o‘quv qo‘llanma. – Toshkent: Barkamol fayz media, 2017