Filologiya va pedagogika Maqola yuborish

Ingliz va o‘zbek tillarida ijtimoiy himoya terminlarining konseptual metaforizatsiyasi va obrazli nominatsiya modellari

Tashkilot
Qarshi Davlat Universiteti image/svg+xml
Filologiya va pedagogika — 17 (36), 2026

Annotatsiya

Maqolada ingliz va o‘zbek tillaridagi ijtimoiy himoya terminlarining konseptual metaforizatsiyasi hamda obrazli nominatsiya modellari qiyosiy jihatdan tahlil qilinadi. “Social safety net”, “social protection floor”, “coverage”, “pillar”, “targeting”, “shockresponsive social protection” kabi terminlarda himoya, makon, tayanch, qamrov va yo‘naltirish obrazlarining termin hosil qilishdagi roli yoritiladi. Ularning o‘zbek tilidagi “ijtimoiy himoya”, “manzilli yordam”, “qamrov”, “bazaviy kafolat”, “tayanch mexanizm” kabi muqobillari bilan munosabati ko‘rib chiqiladi. Tahlil metaforik model tarjimada to‘liq saqlanishi, qisman neytrallashishi yoki yangi milliy-kommunikativ model bilan almashtirilishi mumkinligini ko‘rsatadi.

Kalit so'zlar

ijtimoiy himoya terminologiyasi konseptual metafora nominatsiya social safety net social protection floor qamrov manzillilik terminologik adaptatsiya qiyosiy tahlil

Annotatsiya · English
The article comparatively examines conceptual metaphorization and figurative nomination models in English and Uzbek social protection terminology. The analysis focuses on such terms as “Social safety net”, “social protection floor”, “coverage”, “pillar”, “targeting”, “shock-responsive social protection” revealing how the source domains of protection, space, support, covering and direction contribute to terminological meaning. Their Uzbek correspondences, including “ijtimoiy himoya”, “manzilli yordam”, “qamrov”, “bazaviy kafolat”, “tayanch mexanizm” are considered in relation to semantic and communicative adaptation. The findings show that metaphorical models may be preserved, partially neutralized or replaced by a different culturally and communicatively motivated model in translation.

social protection terminologyconceptual metaphornominationsocial safety netsocial protection floorcoveragetargetingterminological adaptationcomparative analysis

Annotatsiya · Русский
В статье в сопоставительном аспекте исследуются концептуальная метафоризация и образные модели номинации терминов социальной защиты в английском и узбекском языках. На материале единиц «Social safety net», «social protection floor», «coverage», «pillar», «targeting», «shock-responsive social protection» рассматривается роль образов защиты, пространства, опоры, охвата и направленности в формировании терминологического значения. Анализируются их узбекские соответствия, в частности «ijtimoiy himoya» («система социальной защиты»), «manzilli yordam» («адресная помощь»), «qamrov» («охват»), «bazaviy kafolat» («базовый уровень социальной защиты»), «tayanch mexanizm» («устойчивый механизм»). Установлено, что при переводе метафорическая модель может сохраняться, частично нейтрализоваться либо заменяться иной национально-коммуникативной моделью.

социальная защитатерминологияконцептуальная метафораноминациясоциальная сеть безопасностиохватадресностьтерминологическая адаптациясопоставительный анализ


Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Lakoff G., Johnson M. Metaphors We Live By. – Chicago: University of Chicago Press, 2003
  2. Cabré M. T. Elements for a Theory of Terminology: Towards an Alternative Paradigm // Terminology, 2000. Vol. 6, №1. – P. 35–57
  3. Temmerman R. Towards New Ways of Terminology Description: The Sociocognitive Approach. – Amsterdam; Philadelphia: John Benjamins, 2000
  4. International Labour Organization. World Social Protection Report 2024–26: Universal Social Protection for Climate Action and a Just Transition. – Geneva: ILO, 2024. Annex 1: Glossary
  5. International Labour Organization. Social Protection Floors Recommendation, 2012 (№ 202). – Geneva: ILO, 2012
  6. World Bank. Safety Nets and Cash Transfers / Social Protection and Jobs. – Washington, DC: World Bank. https://www.worldbank. org/ext/en/topic/social-protection/safety-nets
  7. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 1-iyundagi PF-82-son “Aholiga sifatli ijtimoiy xizmat va yordam ko‘rsatish hamda uning samarali nazorat tizimini yo‘lga qo‘yish bo‘yicha kompleks chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi Farmoni. – Lex.uz