Filologiya va pedagogika Maqola yuborish

Ingliz va o‘zbek tillarida hissiyotlarning metaforik ifodalanishi: kognitiv-lingvistik tahlil

Tashkilot
Oʻzbekiston Milliy Universiteti image/svg+xml
Filologiya va pedagogika — 17 (36), 2026

Annotatsiya

Mazkur maqolada ingliz va o‘zbek tillarida inson hissiyotlarining metaforik ifodalanishi kognitiv-lingvistik nuqtayi nazardan qiyosiy tahlil qilinadi. Tadqiqotning asosiy maqsadi hissiy holatlarni ifodalovchi metaforalarning semantik xususiyatlari, konseptual asoslari hamda ikki tildagi o‘xshash va farqli jihatlarini aniqlashdan iborat. Tadqiqot materiali sifatida ingliz va o‘zbek tillaridagi badiiy matnlarda qo‘llangan hissiy-metaforik birliklardan foydalanildi. Tahlilda konseptual metafora, qiyosiy, tavsifiy va kontekstual tahlil metodlaridan foydalanildi. Tadqiqot natijalari g‘azab, qo‘rquv, qayg‘u, quvonch va muhabbat kabi hissiyotlarning har ikki tilda ham olov, harakat, makon, og‘irlik, yorug‘lik va boshqa konseptual sohalar orqali metaforik ifodalanishini ko‘rsatdi. Shu bilan birga, metaforalarning tanlanishi va semantik assotsiatsiyalarida milliy-madaniy xususiyatlar mavjudligi aniqlandi. Natijalar qiyosiy kognitiv tilshunoslik va badiiy matn tadqiqotlari uchun muhim nazariy ahamiyatga ega.

Kalit so'zlar

hissiyot metafora konseptual metafora kognitiv tilshunoslik emotsional ma’no badiiy matn ingliz tili o‘zbek tili qiyosiy tahlil

Annotatsiya · English
This article presents a comparative cognitive-linguistic analysis of the metaphorical representation of emotions in English and Uzbek. The main purpose of the study is to identify the semantic features, conceptual foundations, similarities, and differences of metaphors used to represent human emotional states in the two languages. The research material consists of emotional-metaphorical expressions found in English and Uzbek literary texts. The study employs conceptual metaphor analysis, comparative, descriptive, and contextual methods. The findings demonstrate that emotions such as anger, fear, sadness, joy, and love are metaphorically represented in both languages through conceptual domains of fire, movement, space, weight, light, and other figurative models. At the same time, the analysis reveals national and cultural differences in the selection of metaphors and their associative meanings. The findings indicate that metaphorical representations of emotions combine universal cognitive patterns with language-specific and culturally determined features. The study contributes to comparative cognitive linguistics and the linguistic investigation of literary texts.

emotionmetaphorconceptual metaphorcognitive linguisticsemotional meaningliterary textEnglishUzbekcomparative analysis

Annotatsiya · Русский
В статье проводится сопоставительный когнитивно-лингвистический анализ метафорического выражения эмоций в английском и узбекском языках. Основной целью исследования является выявление семантических особенностей, концептуальных основ, а также сходств и различий метафор, репрезентирующих эмоциональные состояния человека в двух языках. Материалом исследования послужили эмоционально-метафорические единицы, функционирующие в художественных текстах на английском и узбекском языках. В работе применяются методы концептуального анализа метафор, сопоставительного, описательного и контекстуального анализа. Результаты исследования показывают, что такие эмоции, как гнев, страх, печаль, радость и любовь, метафорически репрезентируются в обоих языках посредством концептуальных сфер огня, движения, пространства, веса, света и других образных моделей. Вместе с тем выявлены национально-культурные особенности выбора метафор и связанных с ними ассоциативных значений. Полученные результаты имеют теоретическое значение для сопоставительной когнитивной лингвистики и исследования художественного текста.

эмоцияметафораконцептуальная метафоракогнитивная лингвистикаэмоциональное значениехудожественный текстанглийский языкузбекский языксопоставительный анализ


Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Lakoff G., Johnson M. Metaphors We Live By. – Chicago: University of Chicago Press, 1980
  2. Kövecses Z. Metaphor and Emotion: Language, Culture, and Body in Human Feeling. – Cambridge: Cambridge University Press, 2000
  3. Kövecses Z. Emotion Metaphors. – Berlin; New York: Springer, 1986
  4. Leech G.N., Short M.H. Style in Fiction: A Linguistic Introduction to English Fictional Prose. – 2nd ed. – Harlow: Pearson Longman, 2007
  5. Galperin I.R. Stylistics. – Moscow: Higher School, 1977
  6. Arnold I.V. Stylistics: Modern English. – Moscow: Flinta, 2002
  7. Семендяева Ю.Ю. Стилистические особенности репрезентации эмотивности в художественном дискурсе // Казанский лингвистический журнал, 2024, т.7, №1
  8. Tumparova G. Metaphorical Representation of Emotions and Thought Processes in an English-Language Literary Text // Foreign Languages in Uzbekistan., 2025. – Vol. 65, № 6. 10.36078/1767681640