Poetik obrazning semantik transformatsiyasi
Tashkilot
Renessans ta’lim universiteti karyera markazi rahbari
Annotatsiya
Mazkur maqolada O‘zbekiston xalq shoiri Sirojiddin Sayyid she’riyatida metaforik tafakkurning namoyon bo‘lish xususiyatlari hamda poetik obrazning semantik transformatsiyasi tadqiq etiladi. Tadqiqotning asosiy manbasi sifatida Sirojiddin Sayyidning “Bu kecha harflarim hazindan hazin” (1990), “Eski tashbeh” (2002), 2002va 2005-yillarda e’lon qilingan ayrim she’riy matnlari tahlilga tortildi. Tahlil jarayonida “harf”, “un”, “jadval”, “gul”, “qon”, “soch”, “yong‘in”, “sel”, “yomg‘ir”, “tor”, “dunyo”, “matal”, “masal”, “maysa”, “g‘azal”, “bayt” kabi birliklarning she’riy nutqda o‘z nominativ chegarasidan chiqib, yangi semantik munosabatlar hosil qilishi aniqlandi. Sirojiddin Sayyid poetik tafakkurining o‘ziga xos jihati konkret predmet va hodisalarni insonning ruhiy holati, muhabbat, ayriliq, vaqt, hayot va mavjudlik haqidagi falsafiy mushohada bilan bog‘lashida namoyon bo‘ladi. Maqolada metafora oddiy badiiy bezak emas, balki poetik mazmunni shakllantiruvchi semantik mexanizm sifatida baholanadi.Kalit so'zlar
Sirojiddin Sayyid lingvopoetika metafora poetik tafakkur poetik obraz semantik transformatsiya ko‘chma ma’no individual uslub poetik semantika
Annotatsiya · English
This article examines the manifestations of metaphorical thinking and the semantic transformation of poetic images in the poetry of Sirojiddin Sayyid, People’s Poet of Uzbekistan. As the primary sources, the study analyzes selected poetic texts by Sirojiddin Sayyid published in collections such as “Bu kecha harflarim hazindan hazin” (1990), “Eski tashbeh” (2002), as well as various poems published in 2002 and 2005. During the analysis, it was identified that units such as “harf” (letter), “un” (sound/voice), “jadval” (table/schedule), “gul” (flower), “qon” (blood), “soch” (hair), “yong’in” (fire), “sel” (torrent), “yomg’ir” (rain), “tor” (string), “dunyo” (world), “matal” (proverb), “masal” (fable/ tale), “maysa” (grass/sprout), “g’azal” (ghazal), and “bayt” (couplet) transcend their nominative boundaries in poetic speech and generate new semantic relations. A distinct feature of Sirojiddin Sayyid’s poetic thinking is manifested in his ability to connect concrete objects and phenomena with human psychological states, philosophical reflections on love, separation, time, life, and existence. The article evaluates metaphor not merely as a conventional artistic decoration, but as a semantic mechanism that shapes poetic content.
Sirojiddin Sayyidlinguopoeticsmetaphorpoetic thinkingpoetic imagesemantic transformationfigurative meaningindividual stylepoetic semantics
Annotatsiya · Русский
В статье исследуются особенности проявления метафорического мышления и семантическая трансформация поэтического образа в поэзии народного поэта Узбекистана Сирожиддина Саййида. В качестве основного источника исследования были проанализированы стихотворные тексты Сирожиддина Саййида из сборников «Бу кеча ҳарфларим ҳазиндан ҳазин» (1990), «Эски ташбеҳ» (2002), а также отдельные поэтические тексты, опубликованные в 2002 - 2005 годах. В ходе анализа было выявлено, что такие единицы, как «ҳарф» (буква), «ун» (звук/голос), «жадвал» (таблица/расписание), «гул» (цветок), «қон» (кровь), «соч» (волосы), «ёнғин» (пожар), «сел» (сель/поток), «ёмғир» (дождь), «тор» (струна), «дунё» (мир), «матал» (поговорка), «масал» (басня), «майса» (трава/росток), «ғазал» (газель) и «байт» (бейт), выходят за рамки своей номинативной границы в поэтической речи и образуют новые семантические отношения. Специфическая особенность поэтического мышления Сирожиддина Саййида проявляется в связывании конкретных предметов и явлений с душевным состоянием человека, а также с философскими размышлениями о любви, разлуке, времени, жизни и бытии. В статье метафора оценивается не просто как обычное художественное украшение, а как семантический механизм, формирующий поэтическое содержание.
Сирожиддин Саййидлингвопоэтикаметафорапоэтическое мышлениепоэтический образсемантическая трансформацияпереносное значениеиндивидуальный стильпоэтическая семантика
Foydalanilgan adabiyotlar
- Sayyid S. Tanlangan asarlar. 1–2-jildlar. – Toshkent: Sharq, 2018
- Sayyid S. Vatanni o‘rganish. – Toshkent: Ma’naviyat, 2013
- Yo‘ldoshev Q. Yoniq so‘z. – Toshkent: Yangi asr avlodi, 2006
- Kilichev B., Rustamova M. Metaforaga xos ba’zi bir xususiyatlar (Sirojiddin Sayyid she’riyati misolida) // Eurasian Journal of Social Sciences, Philosophy and Culture, 2023. Vol. 3 (1). – B. 12–18
- Jiyanova S. Sirojiddin Sayyid she’riyati lingvopoetikasi // Obrazovaniye, nauka i innovatsionniye idei v mire, 2026. Vol. 87 (1). – C. 263–268
- Xurramova A.Sh. Sirojiddin Sayyid she’riyatida metaforaning kognitiv-semantik tabiati // Zamonaviy fan: innovatsion yondashuvlar va yosh tadqiqotchilarning dolzarb izlanishlari, 2026. – B. 345–347
- Cho‘lpon. Asarlar. 4 jildlik. 1-jild: She’rlar. – Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi Adabiyot va san’at nashriyoti, 1994
- Yo‘ldoshev B. Lingvopoetika asoslari. – Toshkent: O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi, 2008
- Rahimov A. O‘zbek she’riyatida badiiy tasvir vositalari. – Toshkent: Fan, 1987
- Abdupattoyev M. O‘zbek adabiyotida ramz va metafora. – Toshkent: Mumtoz so‘z, 2012
- Mirzayev S. O‘zbek adabiyotida poetik tafakkur. – Toshkent: Akademnashr, 2015