Filologiya va pedagogika Отправить статью

Badr Chochiy merosining o‘rganilish tarixi va zamonaviy tadqiqot zarurati

Организация
Ташкентский государственный университет востоковедения image/svg+xml
Filologiya va pedagogika — 17 (36), 2026

Аннотация

В статье анализируются место и роль Бадриддина Чачия в развитии персидской поэзии, его влияние на литературную среду Индийского субконтинента, использование его стихотворений в образовательном процессе, а также рукописные копии и литографические издания его дивана. На основе критического рассмотрения существующих исследований, посвящённых творчеству поэта, научно обосновывается отсутствие на узбекском языке самостоятельного и целостного исследования, посвящённого его жизни и литературному наследию. В рамках исследования комплексное изучение персидских тазкире, рукописных копий и комментариев к стихотворениям поэта обосновывает возможность более точного восстановления сведений о жизни, творческой деятельности и литературном наследии Бадриддина Чачия, а также дополнения и уточнения отдельных данных. В статье также обосновывается, что перевод дивана поэта с персидской графики на кириллицу является важным этапом в деле повторного представления его наследия на его исторической родине — в Узбекистане — и введения этого наследия в научный оборот.

Ключевые слова

Бадриддин Чачий персидская поэзия индийский стиль тазкира рукопись комментарий текстология кодикология литературное наследие

Аннотация · English
This article analyzes Badr Chochiy’s role in the development of Persian poetry, his influence on the literary environment of the Indian subcontinent, the use of his poetry in the educational process, as well as the manuscript copies and lithographic editions of his divan. Existing studies devoted to the poet’s works are critically reviewed, and the absence of an independent and comprehensive study in the Uzbek language dedicated to his life and literary heritage is scientifically substantiated. Within the framework of the study, a comprehensive examination of Persian tazkiras, manuscript copies, and commentaries on the poet’s poems demonstrates the possibility of reconstructing more accurately the information concerning Badr Chochiy’s life, creative activity, and literary heritage, as well as supplementing and correcting certain data. The article also substantiates that the transcription of the poet’s divan from the Persian script into Cyrillic is an important stage in reintroducing his heritage in his historical homeland, Uzbekistan, and bringing it into scholarly circulation.

Badr ChochiyPersian poetryIndian styletazkiramanuscriptcommentarytextual criticismcodicologyliterary heritage

Аннотация · O‘zbekcha
Mazkur maqolada Badr Chochiyning forsiy she’riyat taraqqiyotidagi o‘rni, Hindiston yarimorolidagi adabiy muhitga ta’siri, she’rlarining ta’lim jarayonida qo‘llanishi hamda devonining qo‘lyozma nusxalari va toshbosma nashrlari tahlil qilinadi. Shoir ijodiga oid mavjud tadqiqotlar tanqidiy ko‘rib chiqilib, o‘zbek tilida uning hayoti va adabiy merosiga bag‘ishlangan mustaqil hamda yaxlit tadqiqotning mavjud emasligi ilmiy asosda ko‘rsatib beriladi. Tadqiqot doirasida forsiy tazkiralar, qo‘lyozma nusxalar va shoir she’rlariga bitilgan sharhlarni kompleks o‘rganish Badr Chochiyning hayoti, ijodiy faoliyati va adabiy merosini yanada aniqroq tiklash, ayrim ma’lumotlarni to‘ldirish va tuzatish imkonini berishi asoslanadi. Maqolada, shuningdek, shoir devonini fors yozuvidan kirill yozuviga o‘girish uning merosini tarixiy vatani – O‘zbekistonda qayta tanishtirish va ilmiy muomalaga kiritishning muhim bosqichi sifatida asoslanadi.

Badr Chochiydolzarblikzarurattazkiraqo‘lyozmasharhmatnshunoslik


Библиографические ссылки

  1. Ali Muhammad Getifuro‘z. Badri Chochiy devoni (tas’hih va muqaddima). – Tehron: Islomiy kengash majlisi kutubxonasi, 2008. ۱۳۸۷ ، ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﮥ ﻣﺠﻠﺲ ﺷﻮرای اﺳﻼﻣﯽ: – ﺗﮭﺮان. اﺛﺮ ﺑﺪراﻟﺪﯾﻦ ﭼﺎﭼﯽ. دﯾﻮان ﺑﺪر ﭼﺎﭼﯽ.(ﻋﻠﯽﻣﺤﻤﺪ ﮔﯿﺘﯽﻓﺮوز )ﻣﺼﺤﺢ
  2. Haydarov F. Badri Chochiy hayoti va ijodi: Filol. fan. nomz. ... diss. – Dushanbe, 2002. Ҳайдаров Ф. Рӯзгор ва осори Бадри Чочӣ: Дисс. ... номзади илмҳои филологӣ. – Душанбе, 2002
  3. Chaudhari Vahoj Ahmad Ashraf. “Devoni Badri Choch” tas‘hihi: Doktorlik diss. – Yangi Dehli: Jamia Millia Islamia, 2011. ﭼﻮدری وھﺎج ۲۰۱۱ . ﭘﺮوﻓﺴﻮر ﻣﺤﻤﺪ اﻗﺒﺎل: اﺳﺘﺎد راھﻨﻤﺎ. ھﻨﺪوﺳﺘﺎن، ﺟﺎﻣﻌﮥ ﻣﻠﯿﮥ اﺳﻼﻣﯿﮫ، ﮔﺮوه ﻓﺎرﺳﯽ، ﭘﺎﯾﺎنﻧﺎﻣﮥ دﮐﺘﺮی.“ ﺗﺼﺤﯿﺢ ”دﯾﻮان ﺑﺪر ﭼﺎچ.اﺣﻤﺪ اﺷﺮف
  4. Mahmadrajabov F. Badr Chochiy devonining Eronda saqlanayotgan qo‘lyozma va toshbosma nusxalari // Sharqshunoslik. – Toshkent, 2025, № 4. – B. 81–98